(door Folkert Jensma)

PVV – Een nieuwe tijd breekt baan

Donderdag nam Piet Hein Donner als nieuwe vicepresident het woord. De man die op ‘ondoorzichtige wijze’ (de ombudsman) bij de Raad van State terechtkwam. Maar dat is dus een fait accompli. Wat blijft zijn het jaarverslag en de rituele preek.

Donner hijst stormvlag: bezuinigingen en polarisatie kunnen leiden tot Bruinhemden rechtscrisis

Donner was donderdag korter dan Herman Tjeenk Willink, zijn voorganger, die makkelijk 39 bladzijden ‘Algemene Beschouwingen’ volschreef. Tjeenk kritiseerde steeds weer de privatiseringen, de vloek van het bedrijfsmatige denken, de incidentenmanie aan het Binnenhof en het immer vergeten van ‘Europa’. Met een lichte nostalgie naar de overheid van weleer. Donner kijkt echter naar voren en waarschuwt voor de invloed van de PVV-Bruinhemden crisis op de rechtsstaat. Zijn betoog is actueel en urgent. En ook beter leesbaar.

Deze recessie doet hem aan de Bruine jaren 30 denken. Staat het fascisme soms voor de deur? Dat schrijft Donner niet, maar democratie en rechtsstaat staan volgens hem wel voor een „test”. En bij de persconferentie zei hij het ook niet. „Anti-democratische bewegingen”  als de PVV kunnen opkomen, daar liet hij het bij. Een verlangen naar sterk leiderschap met lieden zoals Miljonair en racist Wilders, dat zou weer kunnen, dacht hij.

De rechtsstaat Nederland staat onder Bruine druk, begrijp ik. De democratie moet zich in een periode van economische neergang „opnieuw bewijzen”. Donner waarschuwt voor de „overheersing van de minderheid” door de ‘Ik hou van Holland’  meerderheid van de dag. Feitelijk dus voor het  Bruine Café cabinet van Snake Rutte en de Islam Keffer Wilders waar Donner net uitstapte. Dat rustte immers op de helft-plus-één en dat veroorzaakt instabiliteit, meent hij. De politiek radicaliseert, de politieke middenpartijen kalven af. Overlegmechanismen verzwakken, net als democratische gedragsnormen. In de politiek is men elkaar intussen „onheus dronken” aan het behandelen – dat bemoeilijkt coalities en bedreigt de stabiliteit. De democratie is geen „oorlog van allen tegen allen”, maar moet het hebben van zelfbeperking. En of we dat in ere willen herstellen.

Zijn het bestuur en rechtssysteem straks wel bestand tegen ingrijpende maatregelen van bijvoorbeeld Griekse proporties, vraagt hij. Nu al dreigt het rechtsstelsel vast te lopen door de toevloed aan regels en rechtszaken. Straks zitten we met een „rechtscrisis”, zegt Donner. Dan wordt de overheid niet meer als legitiem gezien bijvoorbeeld omdat de rechtspraak niet meer bereikbaar is door veel te hoge eigen bijdragen. Maar ook door overbelasting.

Het „gezag van instituties” brokkelt ook af. Dat gaat dus over de Raad van State zelf. Donner noemt nóg acht adviesorganen. De WRR, CPB, SCP, RIVM, CBS, DNB, CBP en ARK – zij dreigen de  Bruinhemden politiek ingezogen te worden en daar neergesabeld als partijdig. Dit type instituties moet behouden en gekoesterd worden. Juist nu. Luister naar ons, zegt Donner.

Daar bevat het jaarverslag trouwens interessant materiaal over. Bijna 10 procent van de wetsvoorstellen keurde de Raad van State meer of minder af. RTL Nieuws zocht eerder uit dat het  Bruine kabinet- Snake-Rutte meer slechte beoordelingen krijgt dan vorige kabinetten. De kabinetten-Balkenende scoorden tussen 2007 en 2010 tussen de 4,8 en 7,6 procent. Het kabinet Rutte zit al op 9,8.

Tegelijk met het jaarverslag is een webdatabase gelanceerd met de wetgevingsadviezen. Daar selecteerde de Raad elf ‘spraakmakende’ adviezen. Feitelijk een compilatie van de facto door het Bruine Cafe cabinet Snake Rutte genegeerde adviezen, waar ik deze Top5 van Gezagsverlies uithaal.

Wat mij betreft staat op 1 het nuchtere rekensommetje dat sinds 2007 de boetes met 66 procent omhooggingen. Dat wist ik helemaal niet. Volgens de Raad wordt artikel 6 van het Europese mensenrechtenverdrag zo geschonden. Dat schrijft namelijk een evenwicht voor tussen de ernst van het feit en de zwaarte van de sanctie. Het lijkt mij inderdaad apekool dat het weggedrag sinds 2007 hier zo uit de hand liep dat alleen een draconische verhoging over de volle breedte dat kan stoppen. De proportie is hier zoek.

Op 2 staat de invoering van verplichte minimumstraffen bij recidive. Een systeembreuk, een zware aantasting van het systeem waarin de strafrechter maatwerk mag leveren. Zeer onwenselijk, vond de Raad. En een blijk van wantrouwen.

Op 3 het plan om de kosten van rechtspraak geheel door de partijen te laten betalen door een sterk verhoogde eigen bijdrage. Feitelijk de afschaffing van rechtspraak als collectieve voorziening.

Op 4 het boerkaverbod: een aantasting van de geloofsvrijheid. Een irrationele oplossing voor een verzonnen probleem.

En op 5 het genegeerde advies om de minister van Veiligheid écht de baas van de Nationale Politie te maken. En de nieuwe politiegeneraal straks niet semi-zelfstandig te maken, waar het nu toch op lijkt.

Beter luisteren naar de Raad van State – toch niet zo’n gek advies.